Գիտության շուրջ — Իմ Ռադիո https://imradio.armradio.am Հանրային ռադիոյի երիտասարդական ալիք Wed, 17 Jul 2024 11:03:23 +0000 hy-AM hourly 1 https://wordpress.org/?v=6.9.5 https://imradio.armradio.am/wp-content/uploads/2024/02/fav.png Գիտության շուրջ — Իմ Ռադիո https://imradio.armradio.am 32 32 Գիտության շուրջ | Երկաթի դար․ Նժդեհ Երանյան https://imradio.armradio.am/2024/07/16/%d5%a3%d5%ab%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%b7%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb-%d5%a5%d6%80%d5%af%d5%a1%d5%a9%d5%a5-%d5%a4%d5%a1%d6%80%e2%80%a4-%d5%b6%d5%b7%d5%a4%d5%a5%d5%b0/ Tue, 16 Jul 2024 13:22:35 +0000 https://imradio.armradio.am/?p=13412 Երկաթի դարը նախնադարյան հասարակության կյանքի նախորդ փուլերի՝ քարի դարի և բրոնզի դարի համեմատ, խիստ կարճ է տևել․ հիմնական ժամանակագրական սահմանները մ․ թ․ ա․ 9-7-րդ դարերն են, երբ Եվրոպայի և Ասիայի նախնադարյան շատ ցեղեր արդեն ունեցել են երկաթի սեփական արտադրություն, և հիմք է դրվել դասակարգային հասարակությանն ու պետությանը։ Այս եզրն առաջին անգամ գործածել է դանիացի հնագետ Կ․ Յու․ Թոմսենը 19-րդ դարում։ Տարբեր ժամանակներում երկաթի արտադրության նախնական շրջան են ունեցել բոլոր ժողովուրդները, սակայն «Երկաթի դար» եզրը բնութագրում է միայն էնեոլիթում և բրոնզի դարում առաջացած քաղաքակիրթ ստրկատիրական պետությունների և ցեղերի կենսակերպը։

Հնագետ Նժդեհ Երանյանն իր խոսքում անդրադարձել է «Երկաթի դարի» պատմությանը՝ ներկայացնելով մի շարք հուշարձաններ, որոնք բացառիկ նշանակություն ունեն այս ժամանակաշրջանն ուսումնասիրելու համար։

]]> Գիտության Շուրջ | Ֆոտոլրագրություն․ Անի Գևորգյան https://imradio.armradio.am/2024/06/28/%d5%a3%d5%ab%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%b7%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb-%d6%86%d5%b8%d5%bf%d5%b8%d5%ac%d6%80%d5%a1%d5%a3%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6%e2%80%a4-%d5%a1/ Fri, 28 Jun 2024 12:49:11 +0000 https://imradio.armradio.am/?p=13247 Ֆոտոլրագրողի, վավերագրողի աշխատանքն ամբողջացնում է մամուլի առաջադրած ծրագրային խնդիրները։ Այն ոչ միայն լրացնում ու առավել տպավորիչ է դարձնում նյութի բովանդակությունը, այլ նաև, ըստ  էության, ներկայացնում է ինքնուրույն արժեք։ Փաստը՝ որպես մամուլի հիմնական կռվան, վավերագրողի և ֆոտոլրագրողի ձեռքում դառնում է անառարկելի պատմական ապացույց և իրեղեն վկայություն ապագայի համար։

Ֆոտոլրագրության և վավերագրության մասին զրուցել ենք լուսանկարիչ Անի Գևորգյանի հետ։

]]> Գիտության Շուրջ | Սուրճի հետագիծը․ Տաթև Սարոյան https://imradio.armradio.am/2024/06/28/%d5%a3%d5%ab%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%b7%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb-%d5%bd%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%b3%d5%ab-%d5%b0%d5%a5%d5%bf%d5%a1%d5%a3%d5%ab%d5%ae%d5%a8%e2%80%a4-%d5%bf%d5%a1/ Fri, 28 Jun 2024 12:37:41 +0000 https://imradio.armradio.am/?p=13243 Սրճենու վայրի տեսակները հայտնի են մարդկությանը դեռևս անհիշելի ժամանակներից, սակայն դրա ընտելացումը և մշակությունը լայնորեն տարածում են գտել միայն զարգացած միջնադարում։ Գիտնականների պնդմամբ սուրճի հայրենիքն են համարվում հյուսիս – արևելյան Աֆրիկան և Արաբական թերակղզին, որտեղ էլ առաջին անգամ բացահատվել են վերջինիս օգտակար հատկությունները։ Սուրճի ներթափանցումը եվրոպական աշխարհամաս լիովին փոխակերպեց դրա նշանակությունը․ ամենապարզ ըմպելիքից այն դարձավ մի ամբողջ մշակույթ, որն իր արտացոլումը գտավ ոչ միայն կենցաղում և քաղաքային միջավայրում, այլ նաև արվեստում և գրականության մեջ։

Սուրճի մշակույթը հետազոտող Տաթև Սարոյանն իր խոսքում անդրադարձել է այս ընմպելիքի պատմությանը՝ ներկայացնելով դրա նշանակությունը առաօրեականության համատեքստում։

]]> Գիտության շուրջ | Արվեստի կառավարում․ Ալեքս Միրզոյան https://imradio.armradio.am/2024/06/12/%d5%a3%d5%ab%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%b7%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb-%d5%a1%d6%80%d5%be%d5%a5%d5%bd%d5%bf%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%bc%d5%a1%d5%be%d5%a1%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%b4%e2%80%a4/ Wed, 12 Jun 2024 12:34:13 +0000 https://imradio.armradio.am/?p=13093 Արվեստի մենեջմենթը վերաբերում է գեղագիտական, ստեղծագործական, կոմերցիոն, կազմակերպչական և իրավական խնդիրների կառավարմանը։ Արվեստի կառավարման մեթոդները, սակայն, էապես տարբերվում են շուկայի, տնտեսության և պետական համակարգի կառավարման մեզ հայտնի ձևերից։ Արվեստի կառավարման նպատակն է ստեղծել միջավայր, որտեղ հնարավոր կլինի իրագործել տարբեր նախագծեր։

Արթ մենեջեր Ալեքս Միրզոյանն իր խոսքում անդրադարձել է արվեստի կառավարման հիմնահարցերին, ներկայացրել նաև  ժամանակակից արվեստի և մշակույթի կոմերցիոն խնդիրները։

]]> Գիտության շուրջ | Էնոլոգիա․ Ամալյա Իսկանդարյան https://imradio.armradio.am/2024/06/06/%d5%a3%d5%ab%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%b7%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb-%d5%a7%d5%b6%d5%b8%d5%ac%d5%b8%d5%a3%d5%ab%d5%a1%e2%80%a4-%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d5%ac%d5%b5%d5%a1-%d5%ab%d5%bd/ Thu, 06 Jun 2024 10:48:03 +0000 https://imradio.armradio.am/?p=13008 Էնոլոգիան գինու մասին գիտությունն է․ տերմինը ծագել է οἶνος – գինի բառից ու վերաբերում է խաղողագործությանը և գինեգործությանը վերաբերող բոլոր հիմնարար խնդիրներին։ Այն առչվում է ինչպես նյութագիտությանը, օդերևութաբանությանը, բուսաբանությանը, այնպես էլ՝ տակառագործությանը, շուկայագիտությանը, առևտրին և համտեսի արվեստին։ Էնոլոգները զբաղվում են գինու վերլուծությամբ ՝ գերազանցապես հիմնվելով գիտական և զգայական բնութագրերի վրա: Այս ոլորտում շատ գինեգործներ ունեն առաջադեմ աստիճաններ քիմիայի, մանրէաբանության, կենսաբանության, սննդաբանության կամ դրանց առնչվող օժանդակ գիտաճյուղերում:

Գինու փորձագետ, էնոլոգ Ամալյա Իսկանդարյանը խոսել է գինու ստեղծման, Հայաստանում խաղողագրծությանը վերաբերող հարցերի մասին՝ անդրդառնալով նաև հայկական գինեգործության ավանդույթներին ու ժամանակակից դրսևորումներին։

]]> Գիտության շուրջ | Հեքիաթ․ Ալվարդ Ջիվանյան https://imradio.armradio.am/2024/05/27/%d5%a3%d5%ab%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%b7%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb-%d5%b0%d5%a5%d6%84%d5%ab%d5%a1%d5%a9%e2%80%a4-%d5%a1%d5%ac%d5%be%d5%a1%d6%80%d5%a4-%d5%bb%d5%ab%d5%be%d5%a1/ Mon, 27 May 2024 13:21:04 +0000 https://imradio.armradio.am/?p=12943 Հեքիաթները բանահյուսական ստեղծագործություններ են, որոնք աչքի են ընկնում խայտաբղետ սյուժեներով, չափազանցություններով ու հրաշապատում տարրերով։ Դրանք հիմնականում ներկայացնում են չարի և բարու աննահանջ պայքարը և հերոսների, որոնք հանդես են գալիս ամենատարբեր հատկանիշներով։ Այս ստեղծագործություններում կարելի է հանդիպել ֆանտաստիկ էակների, ոգիների և առասպելական արարածների, որոնք ուղեկցում են հեքիաթների հերոսներին՝ պայմանավորելով պատումների հարստությունն ու իմացաբանությունը։

Թարգմանիչ և հեքիաթագետ Ալվարդ Ջիվանյանն իր խոսքում անդրադարձել է հրաշապատում հեքիթների պոետիկային, դրանց կառուցվածքին և գեղագիտությանը, առանձնացնելով նաև պատումների լեզվին առնչվող խնդիրները։

]]> Գիտության շուրջ | Բիոէթիկա․ Անի Խալաֆյան https://imradio.armradio.am/2024/05/20/%d5%a3%d5%ab%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%b7%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb-%d5%a2%d5%ab%d5%b8%d5%a7%d5%a9%d5%ab%d5%af%d5%a1%e2%80%a4-%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%ad%d5%a1%d5%ac%d5%a1%d6%86/ Mon, 20 May 2024 12:17:00 +0000 https://imradio.armradio.am/?p=12867 Բիոէթիկա եզրույթը (հունարենից bios նշանակում է կյանք, իսկ ethos  վարքագիծ) առաջին անգամ ներմուծվել է գիտություն 1926 թվականին Ֆրինց Յարիի կողմից իր բիոէթիկայի խնդրին նվիրված հոդվածով, որը վերաբերում էր գիտական փորձերի ժամանակ կենդանիների և բույսերի օգտագործմանը։ 1970 թվականին ամերիկացի բիոքիմիկոս Վան Ռենսելաեր Պոտերը օգտագործեց այս եզրը նկարագրելու համար բիոմթնոլորտի և բնակչության թվի աճի միջև եղած կապը։ Պոտերի աշխատությունը հիմք դրեց գլոբալ էթիկայի սկզբնավորմանը, որը գիտություն է կենսաբանության, էկոլոգիայի, բժշկության և մարդկային արժեքների միջև եղած փոխհարաբերությունների մասին։

Բժիշկ – սրտաբան Անի Խալաֆյանն իր խոսքում անդրադարձել է բիոէթիկայի հարցին, ներկայացնելով նաև պացիենտակենտրոնության հիմնմախնդիրը արդի բժշկության մեջ։

]]> Գիտության շուրջ | Օմար Խայյամը և պարսից գրականության ոսկեդարը․ Գառնիկ Գևորգյան https://imradio.armradio.am/2024/05/14/%d5%a3%d5%ab%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%b7%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb-%d6%85%d5%b4%d5%a1%d6%80-%d5%ad%d5%a1%d5%b5%d5%b5%d5%a1%d5%b4%d5%a8-%d6%87-%d5%ba%d5%a1%d6%80%d5%bd%d5%ab%d6%81/ Tue, 14 May 2024 13:50:37 +0000 https://imradio.armradio.am/?p=12808 Միջնադարյան Իրանի գրականությունը և մասնավորպես Խայյամի բանաստեղծական արվեստը գիտնականների բնորոշմամբ հանդիսանում է համաշխարհային պատմության մեծագույն նվաճումներից մեկը։ Նրա գրվածքներն աչքի են ընկնում յուրօրինակ ոճով, սեղմ կառուցվածքով և բովանդակային խորությամբ, որոնք արատացոլում են իրանական մշակույթի բազմագույն ներկապնակը։

Իրանակագետ Գառնիկ Գևորգյանն իր խոսքում ներկայացրել է Օմար Խայյամի բանաստեղծական ժառանգությունը՝ անդրդառնալով 10–րդ դարի Իրանի պատմությանը, մտածողությանը և կրոնական հոսանքներին։

]]> Գիտության շուրջ | Հայկական միլլեթը և Օսմանյան կայսրությունը․ Վեներա Մակարյան https://imradio.armradio.am/2024/05/06/%d5%a3%d5%ab%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%b7%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb-%d5%b0%d5%a1%d5%b5%d5%af%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%b4%d5%ab%d5%ac%d5%ac%d5%a5%d5%a9%d5%a8-%d6%87-%d6%85%d5%bd/ Mon, 06 May 2024 11:55:28 +0000 https://imradio.armradio.am/?p=12709 «Միլլեթ» արաբերեն բառ է, որը նշանակում է ազգություն, սակայն Օսմանյան կայսրության տարածքում այն մատնանշում էր մարդու դավանական և ազգային պատկանելությունը, մասնավորապես՝ ոչ մուսուլման լինելը։ Պետոթյան վարչական համակարգը բաղկացած էր երկու հիմնական բաժանումներից՝ տարածքային և դավանական: Ըստ այդմ հասրակությանը բաժանվում էր ոչ թե ըստ էթնո-լեզվական, այլ՝ կրոնական պատկանելության: Օսմանյան կայսրության ոչ մուսուլման բնակչությունը, որը, համաձայն « Թահրիր դեֆթերիի » (Աշխարհագիր մատյաններ) փաստաթղթերի, մոտ 16 րդ դարի կեսերին կազմում էր բնակչության 40 %-ը, բաժանված էր կրոնական երեք միլլեթների՝ հույն ուղղափառ, հայ առաքելական և հրեա։

Արաբագետ Վեներա Մակարյանը ներկայացրել է «Միլլեթ» – ի ինստիտուտի կառուցվածքը և նշամակությունը Օսմանյան պետության մեջ, անդրադառնալով նաև Կոստանդուպոլսի հայոց պատրիարքությաը և նրա պատմական դերին։

]]> Գիտության շուրջ | Մասկուլինություն և ֆեմինիզմ․ Հրայր Խաչատրյան https://imradio.armradio.am/2024/04/29/%d5%a3%d5%ab%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%b7%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb-%d5%b4%d5%a1%d5%bd%d5%af%d5%b8%d6%82%d5%ac%d5%ab%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6-%d6%87-%d6%86/ Mon, 29 Apr 2024 10:00:10 +0000 https://imradio.armradio.am/?p=12591 20 — րդ դարի մտածողության սահմանում ուշագրավ էր մասկուլիզմի և ֆեմինիզմի խնդիրը` կանանց և տղամարդկանց  սոցիալականացմանը վերաբերող այն քննարկումները, որոնք,  ենթարկվելով բազմաթիվ շահարկումների, վերաճեցին հասարակական շարժումների։ Արմատական հոսանքների բախումն ի վերջո կազմավորեց երկու հոգեբական և փիլիսոփայական ուղղություններ, որոնք արագորեն ներթափանցեցին մշակույթ և արվեստ. մասկուլինությունը, որի առանցքում տղամարդկանց իրավունքներն էին, արտացոլվեց նախ հետպատերազմյան արվեստում, իսկ ֆեմինիզմը` առավելապես արևմտյան աշխարհի հասարակական և քաղաքական կյանքում։ 

Մշակութաբան Հրայր Խաչատրյան անդրադարձել է ֆեմինիզմի և մասկուլինության հիմնախնդիրներին` նշելով եվրոպական մշակույթում  տղամարդկանց և կանանց դերերի վերարժևորումը։

]]>